Contraceptiva zijn taboe op de Filippijnen door Catherine Vuylsteke

‘Condooms zijn om op te kauwen, toch?'

De Filippijnen, zo waarschuwt 's lands minister van Gezondheidszorg, riskeren een aids-explosie. En toch worden geen pogingen gedaan om betere voorlichting te verstrekken. Integendeel, mensen die condooms uitdelen zijn bang betrapt te worden. En de Filippijnse kerk zweert schaamteloos dat condooms het hi-virus doorlaten en dat alleen onthouding en trouw helpen.

Brussel

Eigen berichtgeving

Catherine Vuylsteke

'Er zijn bepaalde dagen of momenten waarop je hiv kunt krijgen. Met de kalendermethode moet je een rusttijd inlassen, een week, twee weken, tussen verschillende seksuele ervaringen. Een van mijn vrienden heeft een seksueel overdraagbare aandoening (soa) opgelopen omdat hij het elke dag deed." Aan het woord is een zestienjarige Filippijnse die op school werd voorgelicht over 'natuurlijke' methoden van familieplanning. Deze Prue S. wordt door Human Rights Watch geciteerd in het nieuwe rapport The Philippines: unprotected sex, condoms and human rights to health.

Zestienjarigen zijn uiteraard niet representatief voor de hele bevolking, maar wat aids betreft, vallen ze wel degelijk in de risicogroep. Wereldwijd zijn de helft van de mensen die jaarlijks met het aids-virus besmet raken, en in 2003 waren dat er niet minder dan 5,8 miljoen, tussen de zestien en de vierentwintig jaar oud. En in de Filippijnen mag 85 procent van de bevolking zich dan katholiek noemen, niet minder dan een kwart van de jongeren had er voorhuwelijkse betrekkingen en het overgrote deel van hen gebruikte geen enkel voorbehoedsmiddel. Sterker nog, driekwart van de jongeren denkt dat aids iets is wat hen niet kan overkomen. Alleen hoeren krijgen het, en homo's.

Voorlopig is deze eilandengroep een aids-epidemie bespaard gebleven. Er zijn, op een bevolking van 85 miljoen mensen, 'maar' 16.000 gevallen van aids bekend. Maar UNAids trok in 2002 toch aan de alarmbel. Er moeten dringend maatregelen komen, anders riskeren de Filippijnen een aids-explosie. Er wordt immers veel seksueel risicogedrag gesteld en ook het aantal soa's (de vehikels bij uitstek voor aids) ligt behoorlijk hoog. Die waarschuwingen werden vorig jaar herhaald door de Filippijnse minister van Gezondheidszorg, maar diens bezorgdheid resulteerde evenwel niet in meer en afdoende inspanningen voor aids-voorlichting of familieplanning.

"Ik heb gehoord over aids, maar ik weet het niet precies. Ik weet niet erg veel, ook niet over condooms. Ik heb ze nog nooit gebruikt. Sommige van mijn vriendinnen wel, denk ik. Een van hen zei: je kunt erop kauwen, zoals op kauwgum. We hebben goed gelachen, ik vraag me nog steeds af of het waar is." Aan het woord is Clara S., een negentienjarige hoer die in Angeles City werkt, de rosse buurt die nog dateert van toen de VS een grote militaire aanwezigheid hadden op de Filippijnen. Haar verklaringen zijn behoorlijk representatief. Van alle Filippijnse sekswerkers gebruikt hooguit 30 procent ooit een condoom. "Vroeger", vertelt een prostituee uit Manila, "hadden we allemaal condooms bij. Nu durven we niet meer. Als de politie er ons mee betrapt, worden we gearresteerd. Die dingen gelden als bewijsmateriaal. Of ze pakken je op als zogenaamde landloper. Heb je dan geen centen, dan houden ze je een week vast. Dat hebben ze met mij gedaan. Verschrikkelijk."

Dat is allemaal nochtans wel anders geweest. In 1998 nog kregen de Filippijnen complimenten van UNAids wegens hun goede beleid. Toen Fidel Ramos nog president was, en Juan Flavier de portefeuille van Volksgezondheid beheerde, werden condooms via tal van circuits vrij verstrekt en werden grote inspanningen gedaan om aan preventie en voorlichting te doen.

De katholieke kerk, die toen ook al veel macht en invloed had, noemde Flavier destijds 'de handlanger van de duivel' omdat hij condoomgebruik aanmoedigde. En een man als de erg populaire kardinaal Sin, die Cory Aquino destijds bijstond in de People's Power-beweging tegen Marcos, schrok er ook vroeger niet voor terug te beweren dat condooms het aids-virus doorlaten. Condooms, zo schreef hij, 'zijn een manier om straf te ontlopen voor moreel onacceptabel gedrag'.

Hoe komt het dat een voorbeeldnatie in een paar jaar tijd kan afglijden tot een land dat een epidemie riskeert? De katholieke kerk is niet van mening veranderd en evenmin invloedrijker geworden. Het probleem, zo blijkt uit het rapport van Human Rights Watch, ligt in een combinatie van factoren. Tot aan het aantreden van Bush in 2001 was USAid de grootste uitdeler ter wereld van condooms aan ontwikkelingslanden: zo'n 800 miljoen per jaar, begin jaren negentig. De Filippijnen, een voormalige VS-kolonie, werden vroeger altijd gul voorzien, maar sinds 2002 komt er ongeveer geen gratis latex meer uit de VS. Het wordt tijd, zo heet het bij USAid plots, dat men zelfvoorziend wordt.

Maar ook daar wringt het schoentje. De huidige president Arroyo is erg gelovig en volgt de kerk geheel in haar onthoudingsredenering. Meer nog, ze heeft voor het prediken ervan flink wat overheidsgeld veil. Zo reserveerde ze vorig herfst niet minder dan een derde van de familieplanningsbudgetten voor Couples for Christ, een organisatie die alleen in 'natuurlijke' voorbehoedsmiddelen gelooft en rondstrooit dat condooms geen bescherming bieden tegen aids.

Ook op de lagere bestuursechelons zitten veel diep religieuze mensen. De burgemeester van Manila bijvoorbeeld, heeft het ten strengste verboden om over condooms te praten, laat staan latex uit te delen, in de familieplanningscentra van de overheid. En zelfs ngo's die op dit terrein actief zijn, wordt het werken erg moeilijk gemaakt. Zo vertellen de vrijwilligers die condooms uitdelen aan arme krottenbewoonsters die tippelen op de vissersboten, dat ze vrezen voor hun eigendommen als de burgemeester ontdekt wat ze doen. "We voelen ons als drugsdealers", zegt een vrouw.

Ook organisaties die op tv aan voorlichting proberen te doen, hebben het zeer moeilijk. Anna Sarabia van de Women's Media Circle, die shows maakt over seksuele gezondheid, zegt dat ze nu heel erg aan zelfcensuur doen. "We mogen niet over condooms of hiv praten, en elke keer wordt onze uitzending aan een erg dure censuurscreening onderworpen. Dat kost handen vol geld, dus letten we op wat we zeggen, zodat één screening kan volstaan."

Driekwart van de jongeren denkt dat aids iets is wat hen niet kan overkomen. Alleen hoeren krijgen het, en homo's

10/05/2004

Bron : De Morgen

Archief - Home